Çocuğun Spora Başlama Yaşı: 4 yaş civarıdır
Çocuğun spora ve düzenli egzersizlere, özellikle
cimnastik ve yüzme gibi sporlara en erken başlama yaşı 4 yaş civarıdır. Bu
dönemde çocuk önce çevrenin farkına varmaya başlar, kıskançtır, olaylar
arasındaki ilişkileri anlayamaz, büyüsel düşünce belirgindir, nedensellik, niyet
gibi kavramlar gelişmektedir. Abartılı öyküler anlatır, abartılı davranışlar
dener, hareketlilik ileri derecededir. Aşırı baskılı tutum istenmeyen davranışın
sürmesine neden olur ve çok konuşur. Bu nedenle kontrolünü kazanabilmesi ve
coşkusunu yaşabilmesi için büyük oyun alanlarına gereksinimi vardır. Hareket
etme isteğinin güçlü olması nedeniyle davranışlarında belirsizlikler bulunur ve
atak davranışları zaman zaman sorunlara yol açabilir.
ÇOCUK 5 YAŞINA GELDİĞİNDE: Yön kavramı gelişir,
desteklenmelidir.Bu dönemde çocuk çevresine uyum sağlamaya başlar. Kendisini
biraz daha tanımaya başlar, tutarlılık ve kararlılık kavramlarını anlayarak
bunlara gereksinim duyar. Ancak dünyası hala bulunduğu yer ve zamanla
sınırlıdır. Evine, anne ve babasına bağlılığı ve bağımlılığı sürmektedir, buna
karşılık çevresini de genişletmek ister. Yine bu dönemde yön kavramı gelişmeye
başladığı için desteklenmelidir. Tutarlı davranışlar onu güvenli kılar, oyunsa
en temel gereksinimidir.
5 yaş, spora başlamak için oldukça uygun bir
dönemdir. Ancak bu dönemde çocuğun oyuna olan gereksinimi üst seviyelerde olduğu
için oyun ağırlığı daha belirgin spor faaliyetleri seçilmelidir. Aşırı yorgunluk
ve bitkinliğe neden olacak çalışmalar, bedensel gelişim kadar ruhsal ve zihinsel
gelişimi de olumsuz etkileyecektir. Öğrenmeye en açık olunan 5 yaş döneminde tek
yönlü yoğun uğraşlardan da kaçınmak gerekir çünkü, bu tür uğraşlar kişiliğin
çarpık gelişmesine neden olabilir.
Yoğun yarışmalarsa çocuğun dengesini bozar,
gelişimini aksatır. Herkesin bir nedenle kazanacağı yarışma türleri destekleyici
ve yüreklendirici olmaktadır. Bu yaşlardaki kırgınlıkların kalıntıları ileri
yaşlara taşınır.
OKULA BAŞLARKEN: Sporun olumlu katkılarının en yoğun
yaşandığı dönem
Somut işlemler dönemi de başlar. Çocuğun cinsel
kimliği oluştuğu için kendi cinsiyetinden arkadaşlarıyla bir arada bulunur.
Bedensel ve ruhsal olarak dengeli bir dönemdedir. Sporun olumlu katkılarının en
yoğun yaşandığı dönemdir bu nedenle de antrenör ve sporcular özdeşim nesnesi
olmaya başlar. Yine bu dönemde somut yargılama olmadığı için dövüş sporlarının
felsefesini kavramakta zorluk çekerler. Gruba ve arkadaşlara olan bağımlılık
ağırlık kazanmaya başlar, farklı yeteneklerini sınama ve farklı uğraşlara kayma
sık görülür. Bu bir tanıma sürecidir. Kendi fikirlerini sınama ve paylaşma
yolunda büyük istek duyar, merak ve macera dürtüsü gelişir.
ERGENLİK YILLARI: Spor, bu dönem gençlerinin temel
gereksinimlerine doyum sağlayacak önemli bir etkinlik alanıdır.
Kendisini tanıma yolunda büyük istek duyduğu
dönemlerdir. Bu dönemdeki hızlı bedensel, ruhsal ve zihinsel değişimlere uyum
sağlamakta güçlük çeker. Bir gruba ait olma duygusu çok güçlüdür. Özdeşimi anne
ve babası dışındaki tüm popüler kişi ve gruplar olabilir. İlgisi karşı cinste
yoğunlaşır. Yoğun çelişki ve ikilemlerin yaşandığı bir dönemdir. Bunlar
arasında, güven-güvensizlik, aşırı hareket-aşırı durgunluk, başarı-başırısızlık,
bağımlılık-bağımsızlık, aşırı dikkat-aşırı dikkatsizlik, kırılganlı
k-aldırmazlık, özverili-acımasızlık gibi kavramlar sayılabilir.
Spor,
bu dönem gençlerinin temel gereksinimlerine doyum sağlayacak önemli bir etkinlik
alanıdır. Kendisini, gücünü, yeteneklerini tanıyacak, sınayacak ve
geliştirecektir. Yarışma, kazanma, kaybetme gibi konularda baş etme yolları
arayacaktır. Bir gruba aitt olma ve paylaşma duygularını yaşayabileceği sağlıklı
bir ortam bulacak, sağlıklı özdeşim nesneleri bulma olasılığı artacaktır.
ERKEN YAŞTA SPORA BAŞLAMAK...
Sporun yararları ve gerekliliği konusunda önemli
ölçüde fikir birliği sağlanmaktadır. Özellikle erken yaşlarda spora başlamanın
getireceği alışkanlık, ileride yaşam boyu spora katılımın temellerini atacak,
sağlıklı ve zinde bir organizma kazanılmasına yardımcı olacak, üretken ve mutlu
bireyler olmayı sağlayacaktır. Öte yandan, erken yaşlarda katılımla ilgili
olarak, bazı bilgilerin her kesim tarafından bilinmesi ve hatırlanması yararlı
olacaktır. Özen gösterilmediğinde, yararlı olması hedeflenen uygulamalar, küçük
yaştaki bireyleri hem bedensel hem de zihinsel olarak olumsuz yönde
etkileyebilmektedir.
Her çocuğun fiziksel, ruhsal, zihinsel ve toplumsal
gelişimi birbirinden farklıdır ancak, belli gelişim dönemleri, eğilimler ve
belirli davranış kalıpları hemen her çocukta ortaktır. Çocuğun gelişme dönemleri
birbirinden kesin sınırlarla ayrılmaz. Gökkuşağının renkleri gibi bir önceki
dönemin özelliklerinin geçişleri ve izleri bir sonraki dönemde de kendisini
gösterebilir. Bu dönemlerin özellikleri anne ve babalar, antrenör ve eğiticiler
hatta çocukların kendileri tarafından bilindiğinde, hazırlanacak programlar daha
başarılı ve sağlıklı olacaktır. Böylece katılım ve paylaşım artacaktır.
Bu bağlamda spor, çocukluk ve ergenlik döneminde
sağlıklı büyüme ve gelişmeyi destekler, çok yönlü gelişmeye olanak sağlar.
Gelişim, özelliklerini bilen niteliklerinin olması, bu olanakların tüm gençlere
ulaşabilir yaygınlıkta bulunması gerekmektedir. Hatalı yaklaşımlar en kırılgan
dönemlerini yaşayan gençler için çok örseleyici yaşantılara neden
olabilmektedir. Çocukluk ve ergenlik döneminde bedensel etkinliklere katılım
büyüme ve gelişmeyi desteklemektedir.
Her çocuğun günde en az bir saat kadar fiziksel
olarak aktif olması gerekmektedir. Bu şekilde, kalp ve damar, hareket, solunum
sistemi sorunlarrı ile diyabet gibi daha ileri yaşlarda ortaya çıkma olasılığı
olan hastalıklara yakalanma riskinin azaltılması mümkündür. Uygun ve bilinçli
bir şekilde planlanmış fiziksel etkinlikler ve sporla bu sistemlerin işlevleri
daha verimli düzeye getirilebilir.
SPOR YAPAN ÇOCUĞUN BESLENMESİ
Gerek sağlıklı bir yaşam gerekse katıldıkları spor
etkinlikleriyle ilgili olarak çocukların doğru beslenme alışkanlığı
geliştirmeleri için desteklenmeleri gerekmektedir. Çocukların beslenmeleri
büyüme döneminde oldukları dikkate alınarak düzenlenmelidir.
SPORLA İLGİLİ ÖNLEMLER
- Yarışma sporlarına katılımla ortaya çıkabilecek
sağlık sorunlarının önlenmesi amacıyla çocukların ayrıntılı bir kontrolden
geçmeleri gerekmektedir.
- Diyabet, astım gibi kronik sağlık problemi olan
çocukların uygun yönlendirmeyle çeşitli spor etkinliklerine katılabilmeleri
mümkündür.
- Yarışmaya yönelik halter gibi ağırlık kaldırmayı içeren spor
dalları ile başa alınacak darbelere açık spor dallarına katılım ergenlik dönemi
sonuna kadar önerilmektedir.
- Uzun mesafe koşularına katılım içeren
yarışmalar ve antrenmanların ergenlik dönemi sonuna bırakılması önerilmektedir.
- Aynı vücut bölgesine sık tekrarlayan yüklenmelerin yer aldığı spor dallarına
katılım ve antrenman şekli özellikle kıkırdak zedelenmelerine yol
açabileceğinden dikkat edilmeli ve gerekirse koruyucu malzemelerin kullanılması
sağlanmalıdır. Aşırı kullanım durumları olarak isimlendirilen bu sorunlar bazen
basit ağrılar şeklinde başlayabilir. Öncelikle sorunun ciddi olabileceğinden
şüphelenilmeli ve uzman bir hekime danışılmalıdır.
- Açık havada ve sıcak
ortamda spora katılım, vücut alanları büyüklere oranla daha küçük olan
çocuklarda, ısı birikimine bağlı sağlık sorunlarına yol açabileceğinden
çalışmalar sırasında sık ve az miktarlarda su içme ve gölgede dinlenme molaları
verilmelidir. Çocuklar çok sıcak ve nemli havalarda dış ortamlarda yapılan
çalışmalara sokulmamalıdır. Yüzme dalında vücut yağ dokusu az olan ve soğuk suya
henüz alışkın olmayan çocukların antrenmanları sırasında sı kayıplarını en aza
indirmek için sık dinlenme ve ısınma araları verilmelidir.
AİLELER İÇİN...
- Aile bireyleri, çocukların katılımları açısından
bir örnek oluşturacak şekilde spor yapmalı veya kendileri de fiziksel olarak
etkinlikte bulunmalıdır.
- Çocukların spora katılımları desteklenmeli,
ödüllendirilmeli ve ilgi gösterilmelidir.
ANTRENÖRLER İÇİN...
- Spora katılacak çocukların sadece kronolojik yaşı
değil, olgunluk, vücut yapısı, yenetek ve cinsiyetleri gözönünde bulundurularak
sınıflandırılmaları ve çalışma programlarının ona göre hazırlanması gerekir.
- Antrenmanlar çocuğun yukarıda belirtilen özelliklerine göre planlanmalı,
yeteneğini geliştirecek ancak yaralanmalara yol açmayacak yöntemlerle
sürdürülmelidir.
OKUL YÖNETİCİLERİ İÇİN...
- Spor teşkilatı ve kulüpler ile okul sporu
sisteminin işbirliğine büyük ihtiyaç duyulmaktadır.
- Çocukların oyun ve
spor ihtiyaçlarını karşılayacak planlamalar yapılmalıdır.
- Beden eğitimine
paralel olarak sağlık eğitimi müfredatında gelişmeler yapılması gerekmektedir.
- Okul dışı etkinliklerin arttırılması sağlanmalıdır.
- Çocuk ve gençlerin
spor alanları ve salonlarına ulaşımları ve tesisleri kullanımları
kolaylaştırılmalıdır.
SIKÇA SORULAN SORULAR
http://mugla.gsb.gov.tr/Sayfalar/sss.aspx
|